Samenwerken vraagt juist om stevig tegenwicht. Martine illustreerde dat met een boksles waarin een grote mannelijke collega zich tegenover haar inhield: pas toen hij haar volwaardige tegendruk gaf, voelde ze zich serieus genomen. Tegenkracht bieden is een vorm van respect. Of zoals een collega van haar het ooit verwoordde: “Zij is het me waard om het mee oneens te zijn.” Die spanning opzoeken is geen ‘gedoe’ dat we moeten wegpoetsen, maar juist de brandstof om samen verder te komen.
Hoe herken en voer je het spannende gesprek?
Martine nam de groep mee langs drie stappen om met deze spanningen om te gaan: herkenbaar maken, bespreekbaar maken en hanteerbaar maken.
Spanning herken je vaak al aan subtiele taal en gedrag. Let maar eens op signaalwoorden zoals eigenlijk, enerzijds/anderzijds of een plotselinge focus op futiliteiten. Als een team ineens langdurig blijft hangen in details over de kwaliteit van de koffie of de vorm van een verslag, weet je dat het echte, hete hangijzer vakkundig wordt ontweken.
Vervolgens draait het om het gesprek zelf. Daarin spelen drie dimensies:
- Ruimte nemen: duidelijk staan voor jouw belang en perspectief.
- Ruimte geven: echt luisteren en doorvragen om de ander te snappen, zonder meteen je eigen tegenreactie te formuleren.
- Ruimte delen: de ‘hogere wiskunde’ van het gesprek, hardop uitspreken wat de situatie ter plekke met je doet of waar je twijfelt.
Dat dit makkelijker klinkt dan het is, bleek tijdens de oefening met de ‘heilige huisjes’. In ronde één ging iedereen vol in de verdediging (ruimte nemen tegenover ruimte nemen), met een verhit debat als gevolg. In ronde twee mocht degene op de ‘hete stoel’ alleen maar ruimte geven en delen door enkel vragen te stellen. Het effect? Juist doordat diegene achterover leunde en nieuwsgierig bleef, moesten de aanvallers harder werken, verdween de welles-nietesdynamiek en ontstond er ruimte voor een echt gesprek.
Drie manieren om tweebenig te blijven
Als de spanning eenmaal op tafel ligt, hoe hanteer je dan zo’n blijvend dilemma (zoals kwaliteit versus snelheid, of standaardisatie versus maatwerk)? Martine schetste drie strategieën:
- Na elkaar: afwisselend sturen en tegensturen in de tijd. Eerst een periode de nadruk leggen op de ene kant (bijvoorbeeld standaardiseren), en daarna bewust ruimte maken voor de andere kant (maatwerk).
- Naast elkaar: de uitersten verdelen over plekken of subteams. Het ene team richt zich op de strakke kaders, een experimenteel team zoekt de randen op, mits ze met elkaar in verbinding blijven.
- Door elkaar: beide kanten gelijktijdig verweven in slimme combinaties, zoals ‘stimulerend kaderen’ of ‘vertragend versnellen’.
De spanning op de agenda
De middag sloot af met een praktische oefening waarin deelnemers hun eigen projectdilemma’s fysiek op de vloer verkenden: van planmatigheid tot spontaniteit en van efficiëntie tot relationele aandacht.
De belangrijkste les om mee terug te nemen naar de eigen projectpraktijk? Vlucht niet voor het ongemak en bewaar het niet voor de rondvraag aan het eind van een overleg. Zet de spanning voortaan gewoon bovenaan de agenda. Want wie echt tweebenig kan werken en het conflict durft aan te gaan, maakt de weg vrij voor oplossingen die duurzaam standhouden.
Download de publicatie: ‘Spanning productief maken in drie stappen’