• 10 november 2026
• Marjolein de Wit

Tijdens de bijeenkomst “Hoe Samen?! Samen Leren”, georganiseerd door Neerlands diep en BOB-KOB in samenwerking met Biobased Creations keken projectmanagers van Rijkswaterstaat, het Rijksvastgoedbedrijf, ProRail, TenneT, de vier grote gemeenten en aannemers elkaar in de ogen. De conclusie was even nuchter als confronterend: de transitie in materiaal en bouw is niet het probleem meer, de échte uitdaging is sociaal. Vernieuwing loopt stuk op een systeem vol procedures en koudwatervrees. Eeuwig zonde, want de getoonde voorbeelden en verhalen uit de sector bewijzen juist hoeveel er al mogelijk is en geven volop hoop.

Met het programma ‘Hoe Samen?!’ onderzoeken de teams van Biobased Creations en Studio Possible Futures nieuwe manieren van samenwerken in de bouw- en infrasector. Ze verzamelen inspirerende voorbeelden van sociale innovatie in de bouw, infra en gebiedsontwikkeling in een levende bibliotheek, maken de inzichten zichtbaar via verbeelding en verhalen en vertalen ze naar vaardigheden en tools voor professionals om de transitie samen te organiseren.

Zoals een deelnemer verzuchtte: “We zijn de redelijkheid en de gezelligheid van vroeger kwijtgeraakt. In plaats daarvan zitten we keihard op het contract en wachten we met de borrel tot het bittere einde.” Het resultaat zijn projecten die aanvoelen als een huwelijk ’tot de oplevering ons scheidt’. De reflex? Vooral naar boven wijzen: naar de politiek, directielagen en de bureaucratie.

Toen de deelnemers hun leervragen formuleerden en die vooral over ‘de organisatie’ bleken te gaan, legde een projectmanager van Rijkswaterstaat de vinger op de zere plek:

“Ik werk al zo’n dertig jaar bij Rijkswaterstaat. En ik zeg altijd: Rijkswaterstaat, dat ben ik zelf. Ik ben zelf die regels, ik ben het systeem. En de enige die het kan veranderen, dat ben ik zelf. Dat geldt net zo goed voor het Rijksvastgoedbedrijf en de andere partners. Volgens mij zitten hier in deze zaal gewoon de leiders van dat systeem. Dus als je het buiten deze zaal legt, verandert er helemaal niks.”

Wie denkt dat een directie morgen een memo stuurt waarin staat dat regels overboord mogen, kan lang wachten. Ruimte krijg je niet cadeau: “Het is niet alleen maar afwachten tot je die ruimte krijgt, het is ook de ruimte pakken en laten zien wat er kan. Lef tonen buiten het kader.” En dat betekent niet de regels overtreden, maar teruggaan naar de oorspronkelijke bedoeling ervan.

De donkere wolk en de frisse blik

De urgentie om nu ruimte te pakken is groot. Binnen enkele jaren gaat een enorme groep ervaren rotten met pensioen, “een donkere wolk die eraan komt”. Tegelijk haken dertigers en nieuwkomers af op de bureaucratie en voortdurende reorganisaties.

De jonge generatie projectmanagers is hard nodig, want “die zeggen heel andere dingen dan wij en kijken er met een open vizier naar.” Maar voor hoelang? Voor je het weet zijn ook de jonge instromers geconditioneerd geraakt door het bestaande systeem. Een van de senior projectmanagers vertelde gechoqueerd over een starter die na amper een jaar al precies kwam uitleggen waarom iets volgens de regeltjes van Rijkswaterstaat niet mocht: “Toen dacht ik: nú al? Dit kan toch niet waar zijn! Ze zitten er zó snel in dat het de standaard wordt.”

De kunst is om die werelden te verbinden. Ervaren krachten moeten de jonge generatie voeden met praktijkverhalen en rugdekking, terwijl jonge projectmanagers het podium moeten opeisen om het systeem van binnenuit op te schudden. Het staat niet in je functieomschrijving, maar de ruimte is er als je hem grijpt.

De tafelopstelling bepaal je zelf

Het systeem, dat zijn niet de directeuren bovenin, het zijn de project- en contractmanagers die dagelijks de toon zetten:

• Jij bepaalt of het overleg met de aannemer start vanuit wantrouwen of vanuit open boeken.
• Jij bepaalt of je krampachtig vasthoudt aan de letter van het handboek of teruggaat naar waar die regel ooit voor bedoeld was.
• Jij bepaalt of een participatietraject met de buurt een verplicht nummertje over de kleur van een hekje wordt of een zoektocht naar wederkerigheid en lokaal eigenaarschap.
• Jij bepaalt of het eerste gesprek over budgetgrenzen en spreadsheets gaat of dat je start bij gedeelde waarden: wat hebben we elkaar te brengen en te halen?
• Jij bepaalt of je vooraf de schijnveiligheid zoekt van dichtgetimmerde contracten of durft uit te spreken wat je nog niet weet en de ruimte organiseert om gaandeweg te leren.

De middag in De Melkfabriek liet zien dat de materialen, de methodes en de praktijkvoorbeelden klaarliggen. De enige vraag die overblijft, is of wij als projectmanagers het lef hebben om zélf de ruimte te pakken. Want als wij het niet doen, wie dan wel?